Obligaties zijn een manier om geld uit te lenen aan een bedrijf of overheid, en daar rente over te ontvangen. Veel mensen kennen aandelen wel, maar weten minder over deze andere vorm van beleggen. Toch spelen schuldpapieren een grote rol in de financiële wereld. Ze worden al eeuwenlang gebruikt om grote projecten te financieren, van bruggen tot nationale schulden. Het is een onderwerp dat de moeite waard is om te begrijpen, zeker als je nadenkt over wat je met spaargeld kunt doen.
Hoe een obligatie werkt in de praktijk
Stel dat een gemeente een nieuwe school wil bouwen maar niet genoeg geld heeft. De gemeente kan dan geld lenen van particulieren of grote beleggers door schuldbewijzen uit te geven. Wie zo’n schuldbewijs koopt, leent feitelijk geld aan die gemeente. In ruil daarvoor krijg je als koper een vaste rente, ook wel couponrente genoemd. Dit bedrag ontvang je meestal één keer per jaar. Aan het einde van de looptijd, dat kan vijf, tien of zelfs dertig jaar zijn, krijg je het geleende bedrag volledig terug. De uitgever van de lening bepaalt vooraf de rente en de looptijd, zodat je als belegger weet waar je aan toe bent.
Staatsobligaties en bedrijfsobligaties vergeleken
Er zijn twee grote categorieën: leningen uitgegeven door overheden en leningen uitgegeven door bedrijven. Staatsobligaties, zoals die van de Nederlandse of Duitse overheid, gelden als zeer veilig. De kans dat een stabiele overheid zijn schulden niet terugbetaalt is klein. Daardoor is de rente op dit soort leningen ook relatief laag. Bedrijfsobligaties bieden vaak een hogere rente, maar brengen ook meer risico met zich mee. Een bedrijf kan failliet gaan, en dan loop je als schuldeiser het risico je geld kwijt te raken. Kredietbeoordelaars zoals Moody’s en Standard and Poor’s geven beoordelingen aan uitgevers, zodat beleggers een idee hebben van hoe betrouwbaar een uitgever is.
Het verschil met aandelen en waarom dat uitmaakt
Wie een aandeel koopt, wordt mede-eigenaar van een bedrijf. Wie een obligatie koopt, wordt schuldeiser. Dat verschil heeft grote gevolgen. Als een bedrijf goed draait, profiteren aandeelhouders mee via koerswinst en dividend. Bij vastrentende waarden zoals obligaties staat de opbrengst van tevoren vast. Je profiteert niet van de groei van het bedrijf, maar je hebt ook minder last van slechte tijden. Als een bedrijf failliet gaat, worden schuldeisers eerder uitbetaald dan aandeelhouders. Beleggers die zekerheid en stabiliteit zoeken, kiezen vaak voor een mix van beide. Op die manier spreiden ze het risico over verschillende soorten beleggingen.
Risico’s en koersen die kunnen schommelen
Hoewel vastrentende beleggingen als veilig bekendstaan, zijn ze niet zonder risico. Een belangrijk punt is de relatie tussen rente en koers. Stijgt de marktrente, dan daalt de waarde van bestaande schuldbewijzen op de markt. Dat komt doordat nieuwe leningen dan een hogere rente bieden, waardoor oudere minder aantrekkelijk worden. Wie zijn belegging voor het einde van de looptijd wil verkopen, kan daardoor minder terugkrijgen dan hij betaalde. Naast het renterisico speelt ook het inflatierisico een rol. Als de inflatie sterk stijgt, is de vaste rente die je ontvangt misschien niet meer genoeg om de koopkracht te behouden. Tot slot is er het kredietrisico: de kans dat de uitgever zijn betalingsverplichtingen niet nakomt. Wie dit wil beperken, kiest voor leningen met een hoge kredietwaardigheid of spreidt zijn beleggingen over meerdere uitgevers.
Veelgestelde vragen
Wat is de couponrente bij een obligatie?
De couponrente is de jaarlijkse rente die je als houder van een obligatie ontvangt. Dit percentage wordt bij uitgifte vastgesteld en staat los van wat er op de markt gebeurt. Het is als het ware de vergoeding die je krijgt voor het uitlenen van je geld.
Kan iedereen obligaties kopen?
Particulieren kunnen obligaties kopen via een broker of bank met een beleggingsrekening. Sommige staatsobligaties zijn ook rechtstreeks te kopen via speciale programma’s van overheden. De minimale inleg verschilt per product, maar er zijn ook obligatiefondsen waarbij je al met een klein bedrag kunt instappen.
Wat gebeurt er als een bedrijf failliet gaat terwijl ik een obligatie bezit?
Als een bedrijf failliet gaat en jij bent houder van een bedrijfsobligatie, heb je als schuldeiser voorrang op aandeelhouders bij de verdeling van wat er nog overblijft. Dat betekent niet dat je alles terugkrijgt, maar je staat wel in een betere positie dan iemand die aandelen van dat bedrijf bezit.
Wat is het verschil tussen de nominale waarde en de marktwaarde van een obligatie?
De nominale waarde is het bedrag dat bij uitgifte is vastgesteld en dat je aan het einde van de looptijd terugkrijgt. De marktwaarde is de prijs waarvoor de obligatie op dit moment verhandeld wordt. Die prijs kan hoger of lager zijn dan de nominale waarde, afhankelijk van de marktrente en de kredietwaardigheid van de uitgever.