De economie draait op volle toeren, bedrijven groeien en bijna iedereen heeft werk. Dat is precies wat er gebeurt tijdens hoog conjunctuur: de economie groeit meer dan gemiddeld en de vraag naar producten en diensten is groot. Het is de opgaande fase van de conjunctuurbeweging, waarbij alles op economisch vlak boven het normale niveau ligt.
Wat is hoog conjunctuur precies?
Hoog conjunctuur betekent dat de economie sneller groeit dan gemiddeld. De effectieve vraag, dus wat mensen en bedrijven willen kopen, is groter dan wat er normaal gesproken geproduceerd wordt. Er is sprake van grote economische bedrijvigheid. Fabrieken draaien op volle capaciteit, winkels verkopen meer en bedrijven boeken hogere winsten.
Het tegenovergestelde van hoogconjunctuur is laagconjunctuur, ook wel recessie genoemd. Daarin krimpt de economie juist. De conjunctuur beweegt altijd in golven: periodes van groei wisselen af met periodes van krimp. Dat noemen economen de conjunctuurcyclus.
Hoe ontstaat een periode van hoogconjunctuur?
Een periode van hoog conjunctuur begint meestal doordat de vraag naar goederen en diensten sterk toeneemt. Dat kan verschillende oorzaken hebben. Consumenten geven meer geld uit omdat ze meer vertrouwen hebben in de toekomst. Bedrijven investeren meer omdat ze verwachten dat de winsten blijven stijgen. Overheden kunnen ook bijdragen door meer te investeren in wegen, gebouwen of andere projecten.
Door al die extra bestedingen verdienen bedrijven meer. Ze nemen extra mensen aan en betalen hogere lonen. Die werknemers geven dat geld vervolgens weer uit, waardoor de vraag nog verder stijgt. Economen noemen dit het multipliereffect: één euro extra besteding zorgt uiteindelijk voor meer dan één euro aan economische groei.
Wat zijn de kenmerken van een hoogconjunctuur?
Je herkent een periode van hoog conjunctuur aan een aantal duidelijke kenmerken:
- De werkloosheid daalt. Bedrijven hebben meer personeel nodig en nemen volop mensen aan.
- Lonen stijgen. Werkgevers moeten meer bieden om goed personeel te vinden en te houden.
- Bedrijfswinsten nemen toe. Er wordt meer verkocht en de omzet groeit.
- Prijzen stijgen. Doordat de vraag groot is, kunnen bedrijven hogere prijzen vragen. Dit leidt tot inflatie.
- Er is kans op overbesteding. De vraag wordt groter dan wat de economie aankan, wat problemen kan veroorzaken.
- Consumentenvertrouwen is hoog. Mensen durven meer te kopen en lenen soms ook meer geld.
Wat zijn de nadelen van hoogconjunctuur?
Hoog conjunctuur klinkt positief, maar het brengt ook risico’s mee. Het grootste risico is overbesteding: de vraag is groter dan de productiecapaciteit. Bedrijven kunnen de vraag niet meer bijhouden, waardoor prijzen sterk stijgen. Die hogere inflatie tast de koopkracht aan. Je kunt voor hetzelfde geld minder kopen.
Een ander nadeel is dat de arbeidsmarkt krap wordt. Er zijn weinig werklozen beschikbaar, waardoor bedrijven moeite hebben om personeel te vinden. Dit drijft de loonkosten omhoog, wat ook weer bijdraagt aan hogere prijzen.
Op lange termijn kan een te sterke hoogconjunctuur leiden tot een harde klap. Als de groei niet houdbaar blijkt, kan de economie abrupt omslaan naar laagconjunctuur. Dat is vaak pijnlijker naarmate de groei daarvoor extremer was.
Wat doet de overheid tijdens hoog conjunctuur?
Overheden en centrale banken proberen de economie in balans te houden. Tijdens een periode van hoog conjunctuur proberen ze de groei af te remmen om problemen zoals hoge inflatie te voorkomen. Dat doen ze op twee manieren.
Ten eerste kan de centrale bank de rente verhogen. Als lenen duurder wordt, geven consumenten en bedrijven minder geld uit. Dat remt de vraag af. Ten tweede kan de overheid minder uitgeven of belastingen verhogen. Dit wordt contractief begrotingsbeleid genoemd. Door minder geld in de economie te pompen, koelt de groei wat af.
Hoog conjunctuur en jouw portemonnee
Als gewone consument merk je hoog conjunctuur op verschillende manieren. Je hebt meer kans op een baan of een beter salaris. Aan de andere kant betaal je ook meer voor boodschappen, huur en andere uitgaven. Inflatie is een direct gevolg van de hogere vraag.
Voor ondernemers is het een goede periode om te groeien, maar ook een moment om voorzichtig te zijn. Niet elke klant of elk project is even winstgevend als de druk hoog is. Slim plannen en reserves opbouwen helpt om ook de volgende laagconjunctuur door te komen.
Veelgestelde vragen over hoog conjunctuur
Wat is het verschil tussen hoog conjunctuur en een economische boom?
Hoogconjunctuur en een economische boom lijken op elkaar, maar een boom verwijst vaak naar een nog extremere groeifase. Bij hoogconjunctuur groeit de economie meer dan gemiddeld. Een boom gaat nog een stap verder en kenmerkt zich door zeer snelle, soms onstuimige groei die moeilijker vol te houden is.
Hoe lang duurt een periode van hoog conjunctuur?
Er is geen vaste duur voor een periode van hoogconjunctuur. De lengte verschilt per land en situatie. Sommige periodes duren een paar jaar, andere langer. De conjunctuurcyclus als geheel, van laag naar hoog en terug, duurt gemiddeld enkele jaren tot ruim een decennium.
Is inflatie altijd een gevolg van hoog conjunctuur?
Inflatie is een veelvoorkomend gevolg van hoogconjunctuur, maar niet altijd. Als de productiecapaciteit meegroeit met de vraag, blijft de prijsstijging beperkt. Inflatie ontstaat vooral als de vraag groter is dan wat bedrijven kunnen produceren. Dan stijgen de prijzen omdat mensen bereid zijn meer te betalen voor schaarse goederen en diensten.
Wat betekent overbesteding bij hoog conjunctuur?
Overbesteding betekent dat de totale vraag in de economie groter is dan wat er geproduceerd kan worden. Dit gebeurt tijdens hoogconjunctuur als de groei te snel gaat. Het gevolg is dat prijzen sterk stijgen en de economie oververhit raakt. Overheden en centrale banken proberen dit te voorkomen door de vraag af te remmen.