De Nederlandse staatsschuld is eind 2023 opgelopen tot 481 miljard euro, wat neerkomt op 45,1 procent van de totale economie. Daarmee wil je weten: is dat veel, hoe is het zo gekomen en wat betekent het voor gewone Nederlanders? In dit artikel lees je alles over hoeveel schulden Nederland heeft, hoe die schuld is opgebouwd en wat de recente ontwikkelingen zijn.
Wat is de Nederlandse staatsschuld precies?
De staatsschuld is het totale bedrag dat de Nederlandse overheid heeft geleend en nog moet terugbetalen. De overheid leent geld als de uitgaven hoger zijn dan de inkomsten, bijvoorbeeld uit belastingen. Die leningen worden ook wel staatsobligaties genoemd. Banken, pensioenfondsen en andere investeerders kopen die obligaties en lenen daarmee geld aan de staat.
De staatsschuld is dus niet het tekort van één jaar, maar de optelsom van alle leningen door de jaren heen. Elk jaar dat de overheid meer uitgeeft dan er binnenkomt, groeit de schuld. Spaart de overheid een overschot, dan daalt de schuld.
Hoe hoog is de schuld nu?
Eind 2023 bedroeg de overheidsschuld 481 miljard euro. Dat is een enorm bedrag, maar economen kijken liever naar de verhouding met de economie, uitgedrukt in het bbp (bruto binnenlands product). Op 45,1 procent van het bbp scoort Nederland relatief gunstig vergeleken met veel andere Europese landen.
Inmiddels is de schuld verder gestegen. Volgens recente berichten van CBS en NU.nl is de Nederlandse staatsschuld voor het eerst boven de 500 miljard euro gekomen. De overheidsuitgaven blijven stevig oplopen, en die stijging komt niet alleen door het jaarlijkse tekort, maar ook door andere financiële factoren.
Waarom groeit de schuld?
De schuld stijgt om meerdere redenen. De overheid geeft meer geld uit aan zorg, defensie, klimaat en sociale voorzieningen. Tegelijkertijd zijn de kosten voor vergrijzing hoog: meer mensen gaan met pensioen en hebben zorg nodig. Bovendien heeft Nederland tijdens de coronacrisis miljarden uitgegeven aan steunmaatregelen, wat de schuld flink deed oplopen.
Toch wist Nederland binnen de zogeheten 3-procentsnorm van Brussel te blijven. Die norm schrijft voor dat het jaarlijkse tekort van een EU-land niet meer dan 3 procent van het bbp mag bedragen. Dat is gunstig, omdat landen die die grens overschrijden een procedure van de Europese Commissie riskeren.
Hoe verhoudt de Nederlandse schuld zich tot andere landen?
Binnen de Europese Unie geldt een schuldregel: landen mogen in principe niet meer dan 60 procent van hun bbp aan schulden hebben. Nederland zit met ruim 45 procent ruim onder die grens. Ter vergelijking: landen als Italië en Griekenland hebben schulden van meer dan 100 procent van hun bbp. Duitsland en de Scandinavische landen zitten ook relatief laag, net als Nederland.
Dat betekent niet dat de schuld onbeperkt mag groeien. Hoe hoger de schuld, hoe meer rente de overheid betaalt. Die rentebetalingen gaan ten koste van geld dat beschikbaar is voor onderwijs, zorg of infrastructuur.
Wat zijn problematische schulden bij huishoudens?
Naast de overheidsschuld heeft Nederland ook een probleem met schulden bij particulieren. Uit cijfers van CBS blijkt dat van de 540.000 mensen die in armoede leven, 31 procent in 2023 te maken had met geregistreerde problematische schulden. Dat zijn ruim 163.000 mensen. Problematische schulden betekenen dat iemand niet meer aan zijn betalingsverplichtingen kan voldoen en er geen uitzicht is op herstel zonder hulp.
Dit type schulden verschilt van de staatsschuld, maar raakt wel aan hetzelfde thema: hoeveel schulden heeft Nederland als geheel? Het antwoord hangt af van of je kijkt naar de overheid of naar gewone huishoudens.
Wat betekent dit voor jou als burger?
Een hogere staatsschuld heeft gevolgen voor de overheidsfinanciën. De overheid betaalt rente over elke geleende euro. Bij een schuld van 500 miljard euro loopt dat snel op, ook al zijn de rentes in het verleden laag geweest. Mocht de rente stijgen, dan kost de schuld de staat steeds meer per jaar.
Als burger merk je dat indirect. Hogere rentelasten betekenen minder ruimte voor belastingverlagingen of nieuwe investeringen. Een overheid met een hoge schuld heeft minder speelruimte in tijden van crisis.
Wat zijn de belangrijkste cijfers op een rij?
- Eind 2023 bedroeg de Nederlandse overheidsschuld 481 miljard euro.
- Dat is 45,1 procent van het bruto binnenlands product.
- Inmiddels is de schuld boven de 500 miljard euro uitgekomen.
- Nederland blijft onder de Europese schuldnorm van 60 procent bbp.
- Nederland voldoet aan de Brusselse 3-procentsnorm voor het jaarlijkse tekort.
- Van de mensen in armoede had 31 procent in 2023 problematische schulden.
De schuld in perspectief
Nederland heeft dus schulden, maar staat er in Europees verband niet slecht voor. De staatsschuld is fors in absolute euro’s, maar als percentage van de economie is die beheersbaar. Zolang Nederland binnen de Europese normen blijft en de economie blijft groeien, is de schuld houdbaar. De uitdaging zit in de stijgende uitgaven, de vergrijzing en de vraag of toekomstige generaties de rekening kunnen betalen.
Veelgestelde vragen
Hoeveel schulden heeft Nederland per inwoner?
Als je de staatsschuld van meer dan 500 miljard euro deelt door het aantal inwoners van Nederland (ongeveer 17,9 miljoen), kom je uit op naar schatting ruim 27.000 euro per inwoner. Dit is een rekenkundige verdeling en betekent niet dat elke Nederlander persoonlijk die schuld draagt, maar het geeft een idee van de omvang.
Wat is het verschil tussen staatsschuld en begrotingstekort?
Het begrotingstekort is het bedrag dat de overheid in één jaar meer uitgeeft dan er binnenkomt. De staatsschuld is de totale optelsom van alle tekorten en leningen door de jaren heen. Een klein jaarlijks tekort doet de staatsschuld dus langzaam groeien.
Hoe snel stijgt de Nederlandse staatsschuld?
De schuld groeide van 481 miljard euro eind 2023 naar meer dan 500 miljard euro begin 2026. Dat is een stijging van tientallen miljarden in korte tijd. CBS geeft aan dat de overheidsuitgaven stevig blijven oplopen, waardoor de schuld naar verwachting verder toeneemt.
Wat zijn problematische schulden bij huishoudens?
Problematische schulden bij huishoudens betekenen dat iemand niet meer aan zijn betalingsverplichtingen kan voldoen en er zonder externe hulp geen weg uit is. In 2023 had 31 procent van de mensen in armoede, dat zijn 163.000 mensen, te maken met zulke geregistreerde problematische schulden, zo blijkt uit cijfers van CBS.